mercredi 7 octobre 2009

An tAraltas Gaelach








Sin thuas cuid de na sciatha breátha a mhaisíonn Irish Families le hEdward MacLysaght. Cúpla rud le tabhairt faoi deara, sílim. Sa chéad áit na dúile beo atá le feiceáil ar na sciatha. Tá an t-alt breá seo ag Nicholas Williams ina dtaobh ina leabhar álainn, Armas, lgh 14-5:

Is suntasach a fhairsinge is atá fíora áirithe in araltas na nGael nach bhfuil róchoitianta in araltas Shasana ná na Mór-roinne. Ar na dúile beo a fhaightear go fairsing in araltas na dtaoiseach Gaelach áirítear an torc, an carria, an cú, an bradán, an nathair nimhe agus an laghairt. I measc na nithe eile atá coitianta in araltas na nGael d'fhéadfaí an ghrian, an lámh dhaonna agus cineálacha éagsúla crann a lua. Tá siad sin uile chomh coitianta sin san araltas Gaelach nach dócha gur de thaisme a fheictear ann iad. Is gnéithe formhór na nithe sin de dhealbhra págánach na gCeilteach in Éirinn, an Bhreatain agus ar an Mór-roinn i gcoitinne. Tagtar orthu go forleathan sna hiarmsaí atá ar caomhnú d'ealaín chultasach na gCeilteach réamh-Chríostaí agus atá léirithe ag seandálaithe.
An dara rud atá le tabhairt faoi deara gur i mBéarla a thug Éamonn Mac Giolla Iasachta na sloinnte.

Níor mhiste a lua chomh maith, chomh fada is a bhaineann le Príomh-Aralt na hÉireann de, ní leis an sloinne, nó leis an sliocht, an t-armas, ach leis an gceann fine.

Is maith liom an t-araltas seo, caithfidh mé a rá. Tá rómáns ag baint leis, agus dathanna geala. Gan trácht ar dhiamhrachas na siombailí.

4 commentaires:

  1. Do bhíos den tuairim gur nós Gallda a bhí in Araltas.
    Nós a thug na Normannaigh nó na Sasanaigh isteach.

    RépondreSupprimer
  2. Tá an méid ó Williams thuas an-suimiúil! Agus d'fhoghlaim mé focal nua uaidh: carria. Caithfidh mé stair an fhocail seo a iniúchadh: carr (?) + fia ?

    RépondreSupprimer
  3. Tá an ceart agat, a Dhubhaltaigh. Ach de réir a chéile ghlac cuid de na taoisigh Ghaelacha leis ag tosú thiar sa cheathrú haois déag. Tá an scéal pléite go maith is go cruinn ag Nicholas Williams ar lgh 4-15. Carr + fia, is cosúil, Denis, ach cén 'carr'? Carr = aghaidh, gnúis, a thuairimionn DIL s.v. cairrfhiad; cheapfainn féin carr = ga, sleá, ag tagairt do na beanna.

    RépondreSupprimer
  4. thaitin d'alt liom, caithfidh mé leabhar Uí Cheallaigh a léamh. Tá an carn leabhar le léamh agam ag fás go laethúil!
    Maidir le teip mhór Mhic Ghiolla Iasachta an gceapann tú go bhféadfaí comparáid a dhéanamh idir an meon a thaispeáin sé i leith na Gaeilge nuair a scríobh sé a leabhar sloinnte agus meon an Phiarsaigh nuair a d'eisigh sé an Forógra.

    Dála an scéil, cad atá i gceist agat le "Béarlú na Gaeilge" ag lucht na meán? Béarlachas an ea?

    RépondreSupprimer